वटपौर्णिमा !

-
हिंदू धर्मातील एका महत्वाच्या सणापैकी एक सण म्हणजे वट पौर्णिमा. ज्येष्ठ महिन्यात येणारी पौर्णिमा ही दिवस वटपौर्णिमा म्हणून साजरी केली जाते. या दिवशी स्त्रिया वटपौर्णिमा व्रत करतात. या व्रतादरम्यान विवाहित स्त्रिया आपल्या पतीला उत्तम आरोग्य लाभावे, दीर्घायुष्य प्राप्त व्हावे म्हणून वडाच्या झाडाची पूजा करतात. यंदा मात्र या सणावर देखील इतर सणांप्रमाणे कोरोनाचे सावट आहे. त्यामुळं स्त्रियांनी सुरक्षित राहून आणि नियमांचे पालन करुन ही परंपरा जपणे गरजेचे आहे.

निसर्गतःच दीर्घायुषी असणाऱ्या वृक्षांचे संवर्धन आणि जतन व्हावे अशा हेतूने वड, पिंपळ अशा वृक्षांची पूजा करण्याची कल्पना भारतीय संस्कृतीने स्वीकारली असावी. एखाद्या जातीचा वृक्ष एकदा पवित्र मानला की त्याची सहसा तोड होत नाही. अश्या प्रथा मुळे जर माणूस वृक्ष संवर्धन करत असेल तर धन्य आहे तो प्रथा. त्यात आज पर्यावरण दिन देखील असल्याने दुहेरी योग जुळून आला आहे.

काय आहे नेमकी सत्यवान-सावित्रीची कथा 
अनेक वर्षापूर्वी भद्र देशात अश्वपती नावाचा राजा राज्य करीत होता. त्याला सावित्री नावाची कन्या होती. सावित्री अतिशय सुंदर, नम्र व गुणी मुलगी होती. सावित्री उपवर झाल्यावर राजाने तिलाच आपला पती निवडण्याची परवानगी दिली. सावित्रीने सत्यवान नावाच्या राजकुमाराची निवड केली. सत्यवान हा शाल्व राज्याचा धृमत्सेन नावाच्या अंध राजाचा मुलगा होता. शत्रूकडून हरल्यामुळे आपल्या राणी व मुलासहित राजा जंगलात राहत होता. भगवान नारदाला सत्यवानाचे आयुष्य केवळ एक वर्षाचेच असल्याचे माहीत असल्यामुळे त्यांनी त्याच्याशी लग्न करू नको असा सल्ला सावित्रीला दिला. पण सावित्रीने ते मान्य केले नाही. तिने सत्यवानाशी विवाह केला. व जंगलात येऊन ती नवऱ्याबरोबर सासू सासऱ्याची सेवा करू लागली.

सत्यवानाचा मृत्यू जेव्हा तीन दिवसावर येऊन ठेपला तेव्हा तिने तीन दिवस उपवास करून सावित्री व्रत आरंभिले. सत्यवान जंगलात लाकडे तोडण्यास निघाला असता सावित्री त्याच्या बरोबर गेली. लाकडे तोडता तोडता त्याला घेरी आली व तो जमिनीवर पडला. यमधर्म तिथे आला व सत्यवानाचे प्राण नेऊ लागला. सावित्री यमाच्या मागे आपल्या पतीबरोबर जाऊ लागली. यमाने अनेक वेळा सावित्रीस परत जाण्यास सांगितले. पण तिने साफ नाकारले व पतीबरोबर जाण्याचा हट्ट धरला. अखेर कंटाळून यमाने पती सोडून तिला तीन वर मागण्यास सांगितले. सावित्रीने सासूसासऱ्याचे डोळे व राज्य परत मागितले व आपल्याला पुत्र व्हावा असा वर मागितला. यमराजाने गफलतीने तथास्तु म्हटले. तेव्हा त्याला वचनबद्ध झाल्याची आठवण झाली व सत्यवानाचे प्राण परत करावे लागले. सत्यवानाचे प्राण सावित्रीने वडाच्या झाडाखालीच परत मिळविले म्हणून ज्येष्ठ महिन्यात पौर्णिमेला स्त्रिया वडाच्या झाडाची पूजा करून उपवास करतात व वट सावित्री व्रत आचरतात.

वाचन : नेट आभार

- संतोष पांडेय ✍


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

When Men Are Not Allowed to Break 💔

-
Image
It’s Time to Talk About Men’s Mental Health For decades, women fought for their rights, safety, dignity, and equality. And that fight was necessary. The pain was real. The change was important. Laws were introduced. Support systems were built. Voices were amplified. But now, it is time to widen the conversation. This is not about comparing suffering. This is not about denying anyone’s pain. This is not about supporting any crime. This is about balance. This is about fairness. This is about mental health - for men too. The Silent Pressure on Men From childhood, a boy is told: - “Don’t cry.” - “Be strong.” - “Men don’t show emotions.” - “You have to earn.” - “You have to provide.” - “You have to protect.” But who protects him? Who asks him if he is okay? Who notices when he is silently breaking inside? A man is often judged by: - His income - His success - His status - His strength But rarely by his emotional state. When he is quiet, people say he has attitude. When he is ang...
Read more

"Dear Self, I will win, I promise!"

-
Image
आज 31 दिसंबर 2025 है। बाहर गलियों में शोर है, बच्चे पटाखे जला रहे हैं और हर तरफ 'Happy New Year' का शोर सुनाई दे रहा है। लोग अपनी डायरियों में नए साल के बड़े-बड़े संकल्प (New Year Resolutions) लिख रहे हैं - कोई जिम जाने की सोच रहा है, तो कोई विदेश घूमने की। लेकिन मैं? मैं अपनी मेज पर बैठकर पिछले साल के खर्चों का हिसाब लगा रहा हूँ। सच कहूँ तो, मेरे लिए नया साल किसी जश्न की तरह नहीं, बल्कि एक और बड़ी जिम्मेदारी की तरह आता है। कभी-कभी रात को जब सब सो जाते हैं, तो मैं अकेला बालकनी में खड़ा होकर अपनी बाइक को देखता हूँ। मुझे याद आता है कि मुझे घूमने (Traveling) का कितना शौक था। मन करता था कि बस बाइक उठाऊं और पहाड़ों की ओर निकल जाऊं। लेकिन आज वो बाइक सिर्फ ऑफिस जाने और घर का राशन लाने का एक साधन बन गई है। मेरा पैशन कहीं इन जिम्मेदारियों के नीचे दबकर दम तोड़ रहा है। मेरे पास दो फ्लैट्स की EMI है। लोग कहते हैं, "संतोष, तेरे पास तो दो-दो घर हैं," पर उन घरों की किश्तें चुकाते-चुकाते मेरी अपनी रातों की नींद उड़ गई है। वो चेहरे जो मेरी हिम्मत भी हैं और मेरी फिक्र भी मेरे घर के हर...
Read more

"When Men Break Down: The Untold Struggles Behind the Silence, the Outburst, and the Blame"

-
Image
"When Men Break Down: The Untold Struggles Behind the Silence, the Outburst, and the Blame" A deep dive into emotional explosions, social neglect, and systemic bias faced by men today. Introduction We often hear: “Why is he suddenly shouting?” “Why did he become aggressive out of nowhere?” “That was abusive — unacceptable!” But behind many such outbursts lies a story of accumulated pain, neglect, and unheard emotions — especially when it comes to men. While aggressive behavior should never be justified, it must be understood before being condemned. What Triggers These Sudden Reactions? Instead of labeling every loud or aggressive male response as “toxic masculinity,” we need to explore the deeper causes. Root Causes: 1. Unprocessed stress from work, finances, or family responsibilities 2. Suppressed emotions due to societal pressure to “man up” 3. Chronic emotional neglect from those closest 4. Constant provocation or manipulation without room for expression 5. No...
Read more